بهداشت

بهداشت دهان و دندان شیری و دائمی

بهداشت دهان به عنوان اولین بخش دستگاه گوارش، از لب ها شروع شده و به حلق ختم می گردد و عمل جویدن، صحبت کردن، خندیدن، چشیدن، گاز گرفتن و بلعیدن غذا را انجام می دهد. بنابراین بهداشت دهان و دندان نقش بسیار مهمی در زندگی انسان دارد.

ساختارهای موجود در دهان، شامل: لب ها، زبان، کام، فک بالا، فک پایین، دندان ها، لثه ها، حفره دهان و غدد بزاقی هستند. در داخل استخوان های فک بالا و پایین، دندان ها قرار دارند که وظایف اصلی آنها عمل جویدن، تکلم و حفظ زیبایی صورت است. هر یک از دندان ها بر اساس شکل خود توانایی های ویژه ای برای بریدن (دندان های پیش)، پاره کردن (دندان های نیش و نرم و خرد کردن دندان های آسیا) غذاها دارند.

چهار نوع دندان دایمی داریم:

چهار نوع دندان دایمی
  • پیش
  • نیش
  • آسیای کوچک
  • آسیای بزرگ
  1. دندان های پیش، ۸ دندان واقع در جلو و مرکز لبخند هستند که لبه های تیز و پهنشان می تواند غذا را خرد کند.
  2. دندان های نیش، ۴ دندان واقع در چهار گوشه دهان هستند که ریشه ای بلند و محکم دارند و نوک تیزشان قادر است غذا را تکه تکه کند.
  3. دندان های آسیای کوچک، ۸ دندان پشتی دندان های نیش هستند که دارای یک یا دو ریشه اند و دو نوک تیز دارند که قادر است غذا را تکه تکه و ریزریز کند.
  4. دندان های آسیای بزرگ، ۱۲ دندان واقع در قسمتهای خلفی هستند که دارای دو یا سه ریشه و از چندین برآمدگی برای آسیاب کردن غذا برخوردارند.

قابل ذکر است که در دندان های شیری نیز همین نوع دندان ها وجود دارد به استثنای آسیاهای کوچک.

دوره های دندانی

هر فرد سالم در طول زندگی خود سه دوره دندانی دارد: دوره دندان های شیری، دوره دندان های مختلط و دوره دندان های دایمی

دندان های شیری

دندان های شیری ۲۰ عدد هستند. در هر فک ۱۰ عدد که از ۶ ماهگی تا ۲ تا 2.5 سالگی رویش پیدا می کنند. چنان چه رویش هر دندان، ۶ تا ۹ ماه به تاخیر بیفتد برای بررسی های بیشتر باید به دندانپزشک مراجعه شود.

بهداشت دهان و دندان های شیری همانند دندان های دائمی باید مورد توجه قرار گیرند

دوره دندانی مختلط

دوره ای است که دندان های شیری به تدریج جای خود را به دندان های دایمی می دهند. بدین معنی که دندان های شیری لق شده، افتاده و دندان های دایمی جایگزین آنها رویش می یابند. در این دوره در دهان کودک مخلوطی از دندان های شیری و دایمی دیده می شود.

دندان های دایمی

دندان های دایمی ۳۲ عدد هستند. با احتساب دندان عقل، در هر فک ۱۶ عدد. که از ۶ سالگی تا ۱۳-۱۲ سالگی تمامی دندان ها به جز دندان عقل رویش می یابند.

زمان روییش دندان های شیری و دایمی به صورت جدول زیر می باشد.

دندان شیری فک بالا فک پایین دندان دایمی فک بالا فک پایین
پیش میانی 8 تا 12 ماهگی 6 تا 10 ماهگی پیش میانی 7 تا 8 سالگی 6 تا 7 سالگی
پیش طرفی 9 تا 13 ماهگی 10 تا 16 ماهگی پیش طرفی 8 تا 9 سالگی 7 تا 8 سالگی
نیش 16 تا 22 ماهگی 17 تا 23 ماهگی نیش 11 تا 12 سالگی 9 تا 10 سالگی
آسیای اول 13 تا 19 ماهگی 14 تا 18 ماهگی اولین آسیای کوچک 10 تا 11 سالگی 10 تا 12 سالگی
آسیای دوم 25 تا 33 ماهگی 23 تا 31 ماهگی دومین آسیای کوچک 10 تا 12 سالگی 11 تا 12 سالگی
      اولین آسیای بزرگ 6 تا 7 سالگی 6 تا 7 سالگی
      دومین آسیای بزرگ 12 تا 13 سالگی 11 تا 13 سالگی

مشکل دندان در آوردن

دندان در آوردن

در حدود ۶ ماهگی، اولین دندانی که در دهان کودک ظاهر می شود، معمولا دندان پیشین فک پایین است.
دندان در آوردن یک مرحله طبیعی از زندگی کودک است و در اکثر موارد درد و ناراحتی ندارد ولی گاهی می تواند با علایم زیر همراه باشد:

  • قرمزی و التهاب لثه در محل رویش دندان
  • برجستگی لثه و خارش در همین نواحی
  • افزایش بزاق و خارج شدن آب از دهان کودک
  • ناراحتی و گریه
  • بی خوابی
  • نوک زدن دندان از لثه

در صورت بروز علایمی مثل تب (بالای ۳۸ درجه سانتی گراد)، دل درد یا اسهال، کودک را باید نزد پزشک برد. هنگام رویش دندان ها معمولا احساس خارش سبب می شود کودک هر چیز آلوده ای را به دهان خود وارد کند که ممکن است سبب بروز علایم مذکور شود.

بهترین کار برای کمک به رویش دندان ها، تمیز نگه داشتن لثه توسط پارچه یا گاز تمیز و مرطوب و دادن دندانک نرم، تمیز و سرد برای گاز گرفتن به کودک است. همچنین در صورت دسترسی به مسواک انگشتی می توان از آن برای ماساژ لثه (روی ناحیه ای که دندان در حال رویش یافتن است) با حرکات ملایم چرخشی استفاده کرد که از درد و ناراحتی کودک می کاهد. لازم به ذکر است که قراردادن مسواک انگشتی سرد (۳۰ دقیقه درون فریزر قرار داده شده) روی لثه در محل رویش دندان، درد و ناراحتی را موقتا برطرف می کند.

اهمیت دندان های شیری و دندان ۶ سالگی

از آن جایی که دندان های دایمی جایگزین دندان های شیری می شوند، بسیاری از افراد آنها را به عنوان یک عضو موقت در نظر گرفته و برایشان ارزشی قائل نیستند. در صورتی که دندان های شیری تا زمانی که در دهان باقی می مانند وظایف متعددی دارند:

راهنمای رویش صحیح دندانهای دایمی:

زیرا وجود دندان های شیری فضای لازم برای رویش دندان های دایمی را حفظ می نماید. اگر دندان های شیری زودتر از موعد از دست بروند، فضای رویش دندان های دایمی از بین رفته و منجر به جابه جایی و نامرتب شدن دندان های دایمی می شود که درمان آن پیچیده و پر هزینه است.

کمک به رشد و تکامل صورت:

عدم وجود و رعایت بهداشت دهان و دندان های شیری باعث اختلال در رشد فکی می شود.

اهمیت در جویدن و هضم غذا:

یکی از مهم ترین وظایف دندان های شیری کمک به جویدن، هضم غذا و تغذیه مناسب کودک است. وجود دندان های پوسیده یا عدم وجود دندان، در تغذیه، جویدن و هضم مناسب، اختلال ایجاد می کند.

اهمیت در تکلم و بیان صحیح حروف:

بنابراین از لحاظ رفتاری، راحت تر با کودکان دیگر ارتباط برقرار می کند.

آسیب هایی که به دندان های دایمی وارد می شود:

دندان شیری می تواند موجب آسیب به جوانه دندان های دایمی زیرین خود شود. این امر می تواند موجب تغییراتی از جمله تغییر رنگ و نقص در شکل و کج شدن جوانه دندان های دایمی زیرین گردد.

تأثیر قطره آهن بر روی دندان های کودکان

قطره آهن بر روی ساختمان دندان های کودک اثر می گذارد و در صورت استفاده نادرست از آن، تغییر رنگ را در دندان های جلو خواهیم دید. برای جلوگیری از این تاثیر، توصیه می شود قطره آهن در قسمت عقب دهان کودک چکانده شود و در صورت در دسترس نبودن مسواک، پس از دادن قطره، مادر به شیرخوار، شیر و به کودک بزرگ تر آب بدهد.

دندان ۶ سالگی: دندان های آسیای اول دایمی

دندان ۶ سالگی

اولین دندان آسیای بزرگ کودکان معمولا در ۶ سالگی رویش پیدا می کند به همین علت به آن دندان ۶ سالگی می گویند. نکته مهم این است که این دندان بدون افتادن هیچ دندان شیری و پشت دندان دوم آسیای شیری رویش می یابد. به همین علت اکثر والدین متوجه رویش آن نشده و تصور می کنند دندان شیری است و خواهد افتاد لذا به آن رسیدگی نمی کنند.

دندان ۶ یک دندان بسیار مهم برای الگوی رویش سایر دندان ها است زیرا اگر این دندان در جای خود و در زمان صحیح رویش پیدا کند و در دهان باقی بماند، می توان انتظار داشت سایر دندان های دایمی نیز صحیح و مرتب رویش یابند.

پوسیدگی دندان میکروب های موجود در پلاک میکروبی، باقیمانده های مواد غذایی را به اسید تبدیل می کنند. این اسید مینای دندان را به مرور حل کرده و پوسیدگی ایجاد می کند. پوسیدگی دندانی می تواند از یک دندان به سایر دندان ها سرایت کند. پلاک میکروبی قابل مشاهده نیست. برای نشان دادن پلاک میکروبی از قرص یا محلول های رنگی قرص یا محلول آشکار کننده پلاک استفاده می شود.

پلاک میکروبی یک لایه بی رنگ، چسبنده، متشکل از باکتری، مواد قندی و… است که به صورت مرتب روی دندان ها تشکیل می شود و اصلی ترین دلیل ایجاد پوسیدگی دندانی و بیماری لثه است و در صورتی که برداشته و تمیز نشود به جرم دندان تبدیل می شود.

عوامل مؤثر بر ایجاد پوسیدگی علل مختلفی برای ایجاد پوسیدگی مطرح شده است اما به طور کلی می توان گفت چهار عامل اصلی در ایجاد پوسیدگی دندان نقش دارند:

  • میکروبها
  • مواد قندی
  • مقاومت شخص و دندان
  • زمان
  • میکروب ها: در دهان هر فرد به طور طبیعی انواع و اقسام میکروب ها وجود دارند ولی همه میکروب های موجود در دهان پوسیدگی زا نیستند. در واقع انواع خاصی از میکروب ها در پلاک میکروبی وجود دارند که می توانند پوسیدگی را به وجود آورند.
  • مواد قندی: مواد قندی و کربوهیدرات ها باعث پوسیدگی دندان ها می شوند. شکل و قوام ماده غذایی، تعداد دفعات مصرف و نوع قند در ایجاد پوسیدگی نقش دارند.
  • مقاومت شخص و دندان: عوامل متعددی هم چون وضعیت بزاق دهان، شکل و فرم دندان ها، طرز قرارگیری دندان، میزان مقاومت دندان نسبت به اسید تولید شده توسط میکروب ها، نوع میکروب های موجود در حفره دهان و سلامت عمومی فرد بر میزان ایجاد پوسیدگی تأثیر دارند.
  • زمان و سرعت ایجاد پوسیدگی: پوسیدگی دندان در یک لحظه و یک روز انجام نمی شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا مينا حل شده و بافت مینا از بین برود. تحقیقات نشان داده است که بعد از خوردن غذا و رسیدن مواد قندی به میکروب های پلاک، ۲ تا ۵ دقیقه طول می کشد تا اسید ایجاد شود. در طی مدت ۱۰ دقیقه میزان اسید به حداکثر مقدار خود می رسد. سپس ۲۰ تا ۶۰ دقیقه در همان حال باقی می ماند و بعد از آن به تدریج به حال عادی برمی گردد. با هر بار خوردن غذای حاوی مواد قندی، محیط پلاک میکروبی اسیدی می شود و تا این محیط اسیدی به حالت عادی برگردد، با خوردن مجدد آن، محیط دهان دوباره اسیدی می گردد. به این ترتیب دندان ها دچار پوسیدگی می شوند.

محل های شایع پوسیدگی محل های شایع تجمع پلاک میکروبی بر سطح دندان ها، مکان های شایع پوسیدگی در دندان ها هستند که شامل سه ناحیه زیر است:

  1. شیارهای سطح جونده :در سنین اولیه رویش دندان های آسیای دایمی که دارای شیارهای عمیق هستند، به دلیل تجمع مواد غذایی در داخل شیارها، احتمال ایجاد پوسیدگی خیلی زیاد است.
  2. سطوح بین دندانی :به علت عدم دسترسی موهای مسواک به این منطقه و عدم استفاده از نخ دندان، میزان تجمع مواد غذایی و در نهایت احتمال پوسیدگی در این سطوح بالا است. لازم به ذکر است که این مناطق را تنها با استفاده از نخ دندان می توان تمیز کرد.
  3. طوق دندان یا ناحیه اتصال لثه با دندان: میکروب ها در ناحیه طوق دندان تجمع می یابند. بنابراین اگر در هنگام مسواک کردن، دقت کافی برای تمیز کردن این ناحیه صورت نگیرد، پوسیدگی طوق دندان ایجاد می گردد، تجمع میکروب ها در این ناحیه باعث بروز بیماریهای لثه هم می شود.

افراد در معرض خطر پوسیدگی دندانی

پوسیدگی دندانی
  1. کودکان (بیش از دیگر گروه های سنی)
  2. افرادی با رژیم غذایی حاوی میزان بالای کربوهیدرات
  3. افرادی با بهداشت دهان و دندان ضعیف
  4. افرادی که فلوراید به میزان مناسب دریافت نمی کنند، و یا در مناطقی سکونت دارند که آب آشامیدنی آن جا به میزان مناسب فلوراید ندارد.
  5. افراد با نقص و مشکلات فیزیکی که توانایی رعایت بهداشت دهان خود را ندارند.
  6. کودکان والدینی که خود دارای پوسیدگی های فعال هستند.
  7. کودکان با بیماری خاص که تحت درمان های ویژه قرار می گیرند.

نشانه های پوسیدگی

وقتی دندانی دچار پوسیدگی می شود، ممکن است یک یا چند مورد از علامت های زیر را داشته باشد:

  • تغییر رنگ مینای دندان؛ در محل پوسیدگی مینا قهوه ای یا سیاه رنگ می شود.
  • سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی؛ گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می رود، به طوری که شخص فکر می کند دندان او شکسته است.
  • حساس بودن یا درد گرفتن دندان؛ در موقع خوردن غذاهای سرد، گرم، ترش و شیرین.
  • حساس بودن یا درد گرفتن دندان؛ وقتی که دندان ها را روی هم فشار میدهیم.
  • بوی بد دهان؛ می تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علت های آن پوسیدگی دندان ها است.
  • پوسیدگی های بین دندانی می تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندان ها یا پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده شود.

نکته: شایان ذکر است هر تغییر رنگی در سطح دندان به معنی پوسیدگی نیست.

مراحل پیشرفت پوسیدگی

پوسیدگی یک روند تدریجی است که برای ایجاد آن، زمان زیادی لازم است. مراحل ایجاد پوسیدگی، به شرح زیر است:

  1. شروع پوسیدگی از مینای دندان است که معمولا با یک تغییر رنگ همراه است ( قهوه ای یا سیاه رنگ)
  2. با ادامه پوسیدگی به لایه زیرین (داخل عاج) دندان، حساس به سرما، گرما و شیرینی می شود و حتی گاهی در دندان، دردهای مداوم و شدید ایجاد می شود.
  3. آبسه دندانی: هنگامی که پوسیدگی به مرکز دندان (عصب) برسد، به طور معمول دردهای شدید شبانه، مداوم و خودبه خودی به وجود می آید و در صورت عدم درمان، در انتهای ریشه دندان عفونت ایجاد می شود که می تواند با ایجاد تورم بر روی لثه یا گاه تورم در صورت همراه باشد (آبسه دندانی).
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن