بیماری ها

علائم تب مالت و روش های پیشگیری و درمان بروسلوز

تب مالت یا بروسلوز بیماری عفونی ناشی از باکتری هایی است که اکنون به احترام David Bruce کاشف اولیه ارگانیسم از طحال سربازان انگلیسی تلف شده در جزیره مالت در سال ۱۸۸۷، بروسلا نامیده می شوند.

عوامل بیماری تب مالت

عوامل بیماری تب مالت

حدود 7 عامل برای بیمار شدن وجود دارد که ۴ نوع بروسلا به عنوان عامل اکثر عفونت های بیماری تب مالت در انسان تشخیص داده شده است

بروسلا ملی تنسیس

اکثر موارد عفونت بروسلا ملی تنسیس در ارتباط با تماس مستقیم و غیر مستقیم با گوسفند یا بز آلوده و یا فرآورده های آنها می باشد. بر طبق تعداد موارد گزارش شده و همچنین در ارتباط با شدت بیماری، بروسلا ملی تنسیس مهم ترین عامل بروسلوز انسان می باشد.

بروسلا آبورتوس

بروسلا آبورتوس کمتر از بروسلا ملی تنسیس برای انسان بیماری زا بوده و نسبت بیشتری از عفونت ها خفیف یا بدون علامت بوده است. گاو مهم ترین منشاء عفونت می باشد.

بروسلا سوئیس

عامل سقط جنین خوک است. عفونت بروسلا سوئیس انتشار جغرافیایی محدودتر از بروسلا آبورتوس یا بروسلا ملی تنسیس دارد.

بروسلا كنيس

میزبان اختصاصی بروسلا کنیس سگ است و بیماریزایی کمی برای انسان دارد.

بروسلا اوویس

میزبان اصلی آن گوسفند است و بیماری زایی آن برای انسان شناخته نشده است.

بروسلا نئوتومه

در موش صحرایی و یک منطقه جغرافیایی در آمریکا شناسایی شده است.

بروسلا ماریس

از لاشه های پستانداران دریایی در سواحل اسکاتلند و یک دولفين در کالیفرنیا جدا گردید. شواهد مؤید آن است که این باکتری قادر به ایجاد بیماری در انسان می باشد

نوع غالب بروسلا در ایران، بروسلا ملی تنسیس می باشد.

راه های انتقال بیماری تب مالت

راه های انتقال بیماری تب مالت
  1. تماس مستقیم از راه ملتحمه چشم یا از طریق تماس خراش ها و جراحات پوست با ترشحات، مواد دفعی، یا بافت ها یا اشیاء آغشته به ترشحات عفونی حیوانات آلوده
  2. مصرف بافت ها، مواد غذایی یا مایعات حاوی باکتری بروسلا مانند: شیر خام و فرآورده های لبنی آلوده خصوصا پنیر تازه، خامه و سرشیر، موارد بروسلوز انسانی ناشی از گوشت و فرآورده های آن کمتر از استفاده از فرآورده های لبنی آلوده می باشد. با این وجود گوشت، اعضاء و خون تمامی انواع حیوانات ممکن است حاوی بروسلا باشد.
  3. انتقال تنفسی از طریق استنشاق ذرات عفونی معلق در آغل، اصطبل و آزمایشگاه: انتقال بروسلوز از انسان به انسان بسیار نادر است. تلقیح مصنوعی، واکسیناسیون و نمونه برداری از خون در برنامه های خون گیری از گاو به موارد متعدد بروسلوز در بین دامپزشکان و تکنسین ها منجر شده است.

دوره نهفتگی تب مالت

وقتی که برخورد با منبع عفونت مستمر باشد، چه از راه نوشیدن شیر خام و یا تماس شغلی، تعیین زمان دقیق آلودگی و لذا دوره نهفتگی مشکل خواهد بود. اما در مواردی که عفونت بدنبال یک تماس مشخص باشد، دوره نهفتگی تب مالت اغلب بین ۱ تا ۳ هفته می باشد. گاهی اوقات بین ۶ تا ۱۷ ماه نیز گزارش شده است.

علائم تب مالت

بطور کلی بیماری به صورت حاد یا موذیانه شروع شده و با تب مداوم یا منظم یا دوره ه ای و با تعریق فراوان بخصوص در شب، خستگی، بی اشتهایی و کاهش وزن، سردرد، درد عضلانی و درد عمومی بدن تظاهر می کند. علائم بیماری تا حد زیاد وابسته به نوع بروسلا است و بر اساس شدت بیماری به اشکال حاد، تحت حاد، مزمن و موضعی بروز می نماید.

  1. نوع حاد: در این شکل بیمار گرفتار لرز ناگهانی، درد عمومی بدن بخصوص درد پشت بوده و عرق شدید دارد. بیمار اشتهای خود را از دست داده و از ضعف و سستی شکایت دارد.
  2. نوع تحت حاد: اغلب اوقات حالت تب دار اولیه وجود نداشته و آغاز آن بی سروصدا می باشد ولی گاهی بدنبال مرحله تب دار حاد شروع می شود. شکایت اصلی بیمار از ضعف و خستگی است.
  3. نوع مزمن: غالبا علائم بعد از یک دوره تب دار برای سال ها باقی می ماند.
  4. نوع لوکالیزه (موضعی): باکتری های بروسلوز می توانند در اعضاء مختلف بدن ایجاد عفونت موضعی نمایند، شایع ترین اعضاء مبتلا شامل استخوانها، مفاصل، سیستم اعصاب مرکزی، قلب، ریه، طحال، بیضه ها، کبد، کیسه صفرا، کلیه ها، پروستات و پوست می باشند. ممکن است عفونت موضعی بطور همزمان در چند محل نیز ایجاد شود، این شکل بیماری در اغلب موارد در ارتباط با نوع مزمن بیماری است.

عوامل موثر در کنترل شیوع بیماری تب مالت

حرارت جوش (استریلیزاسیون) به مدت 1 دقیقه یا پاستوریزاسیون (۶۸ درجه سانتی گراد) به مدت ۱۵ دقیقه باکتری بروسلا در شیر آلوده را نابود می کند ولی برای اینکه اطمینان از حرارت جوش (خصوصا در مناطق روستایی و عشایری) حاصل شود. توصیه بر این است که شیر به مدت ۵ دقیقه در حرارت جوش قرار گیرد.

زنده ماندن بروسلا در فرآورده های غذایی

  • شیر با حرارت صفر درجه سانتی گراد تا ۱۸ ماه
  • شیر با حرارت ۳۷ – ۲۵ درجه سانتی گراد تا ۲۴ ساعت
  • شیر با حرارت ۳۸ درجه سانتی گراد کمتر از ۹ ساعت
  • خامه با حرارت ۴ درجه سانتی گراد ۴ تا ۶ هفته
  • بستنی با حرارت صفر درجه سانتی گراد تا ۳۰ روز
  • کره با حرارت ۸ درجه سانتی گراد تا ۱۴۲ روز
  • انواع پنیر نمک زده ۷۵ تا ۱۰۰ روز (در بسیاری از جوامع، شیر به صورت خام مصرف شده و پنیر تازه از شیر حرارت ندیده تولید می گردد عموما مدت زمان ۳ ماهه برای نگهداری پنیر در نظر گرفته شده است.)
  • در درجات دمای پایین، بروسلا قادر است برای مدت تا ۱۰ هفته در خاک و تا 2.5 سال در کود مایع دوام یابد.
  • در لاشه های منجمد، ارگانیسم تا چند سال زنده است.

رابطه مستقیمی بین شیوع بروسلوز حیوانات اهلی و بروز عفونت انسانی وجود دارد، در بررسی های اپیدمیولوژیکی نشان داده شده که در این رابطه حداقل ۳ فاکتور شامل:

  1. روش های پرورش دام.
  2. استانداردهای بهداشتی.
  3. عادات مصرف غذایی مؤثر می باشند.

روش های پرورش دام و بهداشت قابل اصلاح بوده هر چند که تغییر عادات مردم بویژه در ارتباط با تهیه و مصرف مواد غذایی، بسیار مشکل است.

خود مراقبتی و پیشگیری از تب مالت

پیشگیری از تب مالت
  1. فرآورده های لبنی پاستوریزه استفاده نمایید.
  2. در صورت استفاده از شیر غیرپاستوریزه حتما باید بعد از رسیدن به نقطه جوش و غل زدن به مدت ۳ تا ۵ دقیقه بجوشانید.
  3. از مصرف شیری که در نخستین روزهای پس از زایمان دام تهیه میشود و به آن «آغوز» می گویند جدا پرهیز کنید.
  4. مخلوط شیر و ماست که به آن اصطلاحا «گرماست» می گویند منبع مناسبی برای آلودگی است، جدا از مصرف آن خودداری کنید.
  5. اگر از شیر نجوشیده پنیر درست می شود، حداقل پنیر به مدت ۳ ماه در آب نمک ۱۷ درصد قرار داده شود. (از حل کردن ۱۷۰ گرم نمک در یک لیتر آب، آب نمک ۱۷ درصد تولید میشود.)
  6. همیشه از بستنی پاستوریزه که دارای بسته بندی مناسب، تاریخ تولید و انقضا و مجوز بهداشتی است، استفاده نمایید.
  7. دوغی که از شیر شتر تهیه می شود چون جوشانده نمیشود هرگز استفاده نکنید.
  8. شیرینی حاوی خامه غیر پاستوریزه را مصرف نکنید. و از شیر و فرآورده های لبنی پاستوریزه استفاده کنید و از شیر، پنیر، خامه، سرشیر، کشک، کره فله غیرپاستوریزه جدا پرهیز کنید.
  9. در هنگام تماس با دام، از لباس مجزا یا روپوش پلاستیکی، دستکش کار اختصاصی، دستکش مخصوص شیردوشی پلاستیکی و عینک محافظ استفاده کنید و پس از اتمام کار، آنها را درآورده و دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
  10. ظرفهایی که در آن لبنیات ریخته شده پس از شستشو با ماده شوینده، با مواد ضدعفونی کننده مناسب یا آب جوش ضدعفونی کنید.
  11. از پابرهنه بودن کودکان جلوگیری کنید تا از تماس پوست پاها با خاک و فضولات آلوده حیوانی پیشگیری شود.
  12. به کودکان خود احتمال مبتلا شدن به بیماری تب مالت را در صورت بازی با دامها تأکید نمایید.
  13. از مصرف فرآورده های خام و یا نیم پز (جگر، گوشت، بافتهای عصبی، مغز و غیره) جدا خودداری نمایید.
  14. از گوشت مورد تأیید سازمان دامپزشکی کشور (گوشت مهردار یا برچسب دار ) استفاده کنید.
  15. از مصرف دنبلان به دلیل آن که آلودگی بسیار بالایی دارد و نیم پز مصرف می شود خودداری کنید.
  16. از مصرف خام یا نیم پز گوشت، جگر و دنبلان خودداری کنید.
  17. از خرید و مصرف بره تودلی به دلیل آلودگی بالای آن خودداری کنید.
  18. در طی اعیاد و مراسم خاص، دام را از مراکز مجاز سازمان دامپزشکی تهیه نمایید و در کشتارگاه ذبح کنید.
  19. از کشتار غیرمجاز دام در کوچه و خیابان خودداری نمایید.
  20. از مصرف گوشت هایی که اطمینان کامل از سلامت دام قبل از ذبح ندارید، خودداری نمایید.
  21. فضولات دام ها را در مکانی مناسب به فاصله حداقل ۵۰۰ متر در خارج از اماکن مسکونی انباشته و روی آنها پلاستیک بکشید و به مدت حداقل سه ماه جابه جا نکنید.
  22. بهداشت محیط و پاکیزگی اطراف خانه تان را جدی بگیرید.
  23. در صورت بروز علایم مشکوک به تب مالت (تب طول کشیده، ضعف، درد مفاصل، کمردرد و …) بلافاصله به مرکز بهداشت مراجعه نمایید.
  24. به دلیل آن که درمان تب مالت طولانی مدت است در صورت بهبود علایم پس از شروع درمان، دوره درمان را کامل کنید و درمان را قطع نکنید.
  25. حیوانات به خصوص دام ها را واکسینه کنید تا از بروز بیماری و انتقال آن به انسان پیشگیری شود.

تشخیص بیماری تب مالت در آزمایشگاه

معیار تشخیص آزمایشگاهی مبتنی بر موارد زیر است:

  • الف) جدا کردن عامل (گونه های بروسلا) از نمونه های بالینی در محل کشت
  • ب) تیتر آگلوتیناسیون بروسلا ( 80 / 1 ≤ ( STATیا آزمایش سرو آگلوتیناسیون در یک یا چند نمونه از سرمی که بعد از شروع علائم تهیه شده باشد، یا افزایش چهار برابر و یا بیشتر تیتر آگلوتیناسیون بروسلا به فاصله ۲ هفته بعد از آزمایش اولیه
  • ج) آزمایش 40/ 1≤۲ME (مرکاپتواتانول)
  • د) آزمایش کومبس رایت با فاصله ۳ رقت بالاتر از رایت انجام شده (معمولا این مرحله در نمونه های با رایت ضعیف و منفی بیشترین ارزش را دارد) (تصمیم گیری در مورد درمان بیمار با نتیجه تیتر کو مبس رایت و بررسی علائم بالینی و اپیدمیولوژیک به عهده پزشکی می باشد)

موارد (الف، ج و د) به عنوان معیارهای تشخیص قطعی بیماری تلقی می گردد.

درمان تب مالت

کمیته فنی کشوری، درمان بیماری تب مالت را الزاما ترکیبی و با بیش از یک دارو توصیه می نماید و رژیم های درمانی توصیه شده توسط کمیته فنی کشوری، به شرح زیر می باشد:

درمان بزرگسالان

١- روزانه ۹۰۰-۶۰۰ میلی گرم ريفامپيسين (۳-۲ کپسول ۳۰۰ میلی گرمی) صبح ناشتا یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا به صورت مقدار واحد یا منقسم ۸۱۲ ساعت به همراه داکسی سیکلین

*(۱۰۰ میلی گرم) ۲ بار در روز خوراکی برای مدت ۸ هفته؛ ۲- داکسی سیکلین با همان مقدار یا تتراسیکلین (۵۰۰ میلی گرم) هر ۶ ساعت خوراکی برای مدت ۸ هفته به همراه جنتامایسین

** (۵ -۳ میلی گرم) بازاء هر کیلو گرم روزانه عضلانی یا استرپتومايسين

* * *(۱ گرم عضلانی برای مدت ۲ هفته؛ ۳- ریفامپیسین با همان مقدار به همراه کوتریموکسازول بالغين (۶ قرص در ۲ یا ۳ دز منقسم) به مدت ۸ هفته

درمان اطفال

ریفامپیسین به مقدار ۲۰-۱۰ میلی گرم بازاء هر کیلو گرم وزن بدن (در هر قطره ریفامپیسین اطفال ۵ میلی گرم ماده مؤثر موجود است) صبح ناشتا باضافه کوتریموکسازول به مقدار ۸ میلی گرم تری متوپریم برای هر کیلو گرم وزن بدن منقسم در دو مقدار، صبح و عصر به مدت ۸ هفته ضمنا ترکیب کوتریموکسازول جنتامایسین نیز توصیه می شود.

درمان زنان باردار درمان زنان باردار شبیه درمان بزرگسالان با ترکیب کوتریموکسازول + ریفامپیسین است، فقط در ماه اول و ماه آخر حاملگی ریفامپیسین به تنهایی تجویز می شود.

در زنان شیرده در ۴ هفته اول از تجویز کوتریموکسازول باید خودداری شود و در سایر ماه های شیردهی درمان های استاندارد بلامانع است.

درمان فرم های لوکالیزه (موضعی) بروسلوز

در درمان فرم های لوکالیزه بیمار باید به پزشک متخصص ارجاع شود.

توصيه نکات مورد تأکید در درمان بیماری تب مالت

شروع درمان تک دارویی در مورد بیماری تب مالت توصیه نمی شود مگر در ماه اول و ماه آخر حاملگی

دوره درمان ۸ هفته و حداکثر آن بستگی به نظر پزشک معالج دارد.

با توجه به اهمیت برنامه کنترل رشد جمعیت، درمان موارد مبتلا به بیماری تب مالت با رژیم درمانی دارای ریفامپیسین سبب بی اثرشدن قرص های کنتراسپتیو می شود که به بیماران واجد شرایط باید آگاهی لازم داده شود.

برای کنترل نتیجه درمان بیمار، بررسی آزمایشگاهی به تنهایی توصیه نمی شود بلکه علائم بالینی و نتیجه آزمایشگاهی خصوصا تیتر ۲ME با همدیگر در میزان پاسخ به درمان تعیین کننده هستند.

نکته پایانی

در انتها متذکر می شود حتما توصیه های خودمراقبتی تب مالت را رعایت کنید و در صورت داشتن علایم به مراکز بهداشتی و یا درمانی مراجعه نموده و پس از تایید تشخیص آزمایشگاهی که از طریق نمونه خون مشخص می شود درمان را زیر نظر پزشک شروع و حتما تا پایان درمان ادامه دهید تا از مقاومت دارویی جلوگیری کرده و درمان شوید.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن