مادر و کودک

توصیه های تغذیه ای در هنگام شکایات شایع دوران بارداری

شکایات شایع دوران بارداری علاوه بر اینکه باعث ناراحتی مادر می شود می تواند همسر و دور اطرافین مادر را نیز نگران کند. در ادامه این مشکلات شایع را توضیح می دهیم و روش های کنترل آن ها را بیان می کنیم.

در دوران بارداری شکایت های شایعی همچون ترش کردن و سوزش سردل ، تهوع و استفراغ،ادم وگرفتگی پا، ویار ، یبوست و … باعث ایجاد مشکلاتی در تغذیه مادران باردار می شود و میل به غذا و دریافت انرژی را در مادر با اشکال مواجه می کند. در این مطلب برای هریک از این مشکلات راهکار و توصیه های غذایی مناسب برای کاهش آن داده شده است.

ترش کردن و سوزش معده (Heart Burn)

ترش کردن و سوزش معده

یک رخداد معمول در اواخر بارداری است می شود و معمولا در شبها روی می دهد. بازگشت اسید معده به مری موجب سوزش انتهای مری می شود و به دلیل این که قسمت انتهایی مری در نزدیک قلب است .

از این حس سوزش به عنوان (سوزش قلب) یاد می شود و این سوزش ربطی به قلب ویا کار آن ندارد. در بیشتر موارد، این مسئله به دلیل بزرگ شدن رحم و فشار آن بر روده ها و معده و نیز شل شدن اسفنکتر مری وبازگشت محتویات معده به داخل مری ایجاد شده و باعث احساس سوزش می شود. این عارضه با خوردن غذای زیاد و تشکیل گاز شدت می یابد.

کنترل شکایات شایع دوران بارداری

برای کنترل کردن و مدیریت کردن این مشکلات باید ابتدا آن ها را شناسایی کنیم سپس به برطرف کردن آن ها بپردازیم

توصیه های تغذیه ای هنگام ترش کردن و سوزش سر دل

  1. غذا در وعده های کوچک و متعدد (هر ۲ تا ۳ ساعت) مصرف شود.
  2. به جای استفاده از مواد غذایی سرخ کرده، از غذاهای آب پز و بخار پز و یا کبابی استفاده کنند.
  3. غذا به آرامی و در محیطی با آرامش میل شود.
  4. از خوردن غذاهای حجیم قبل از خواب اجتناب شود.
  5. از نوشیدن آب و مایعات در حین غذا خودداری و یا بلافاصله پس از اتمام غذا خودداری شود.
  6. آب و مایعات را می توان ۲-۱ساعت پس از صرف غذا مصرف نمود.
  7. بعد از صرف غذا کمی پیاده روی کنند.
  8. رژیم غذایی باید پرپروتئین و بدون قندهای ساده باشد. مواد غذایی پروتئینی ترشح گاسترین را تحریک کرده و فشار اسفنکتر تحتانی مری را افزایش می دهند؛ اما مواد غذایی حاوی قندهای ساده ترشح انسولین را تحریک می کنند و باعث کاهش فشار اسفنکتر تحتانی مری میشوند.
  9. رژیم غذایی باید کم چرب و حاوی مقادیر کمی از غذاهای سرخ شده، سس های خامه دار، آبگوشت های چرب غليظ، گوشتهای
  10. پرچرب، شیرینی ها و مغزها باشد.
  11. از غذاهای ادویه دار، به خصوص ادویه تند کمتر استفاده کنند. هر چه غذا ادویه کمتر و طعم ملایم تری داشته باشد، ترشح اسید معده را کمتر تحریک می کند.
  12. مصرف غذاهای کاهش دهنده فشار اسفنکتر تحتانی مری، نظیر نعناع، پیاز، سیر، چاشنیها، شکلات، قهوه، چای، نوشابه های گازدار و سایر نوشیدنی های حاوی کافئین را قطع کرده و به جای آن آب بنوشند. در صورت مصرف چای، از چای پررنگ اجتناب کرده و بجای آن از چای کمرنگ حداکثر ۳-۲ فنجان در روز استفاده شود.
  13. غذاهای مایع مثل آش و سوپ مصرف نکنند. و بعد از صرف غذا یا آشامیدن، از دراز کشیدن یا خم شدن به جلو پرهیز کنند.
  14. در هنگام استراحت زیر سر را بالاتر از سطح بدن قرار دهند.
  15. اجتناب از دراز کشیدن ۱-۲ ساعت بعد از خوردن یا آشامیدن به ویژه قبل از خواب و بلافاصله بعد از غذا. در صورتی که با رعایت همه اصول فوق، سوزش سر دل هم چنان ادامه داشت، می توان با نظر ماما يا پزشک از آنتی اسیدها استفاده کرد.

تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ

شیوع این عارضه بین ۵۰ تا ۷۰ درصد است و اغلب در سه ماهه اول بارداری رخ میدهد و تا هفته ۱۶ بارداری بهبود می یابد.

از آنجایی که این مشکل در صبح ها تشدید می شود، بیماری صبحگاهی (Morning Sickness) نامیده می شود؛ گرچه ممکن است در هر ساعتی از شبانه روز اتفاق بیفتد. در ۵ تا ۱۰٪ موارد ممکن است تهوع و استفراغ تا پایان بارداری ادامه داشته باشد و متأسفانه احتمال وقوع کم وزنی نوزاد و زایمان زودرس، به میزان ۱۷٪ و سقط جنین و مرده زایی را به میزان ٪۳۰ افزایش می دهد.

تهوع بارداری تنها تهوعی است که با حضور غذا در معده بهبود می یابد و تغذیه به عنوان بخشی از درمان درنظر گرفته می شود.

تهوع و استفراغ بارداری را به تغییرات هورمونی نسبت می دهند. افزایش هورمون های بارداری به خصوص استروژن و همچنین میزان گونادوتروپین جفتی ((HCG) به عنوان عوامل مؤثر ذکر شده اند. تهوع و استفراغ بارداری گاهی می تواند موجب کاهش وزن شود در این زمان ارزیابی وضعیت آب و الکترولیتها و هیدراسیون بیمار ضرورت می یابد.

توصیه های تغذیه ای هنگام تهوع و استفراغ بارداری

  1. معده را خالی نگه ندارند اما در عین حال از پری و سنگینی معده هم خودداری کنند
  2. مقدار غذای کمتر در هر وعده مصرف شود. افزایش تعداد وعده های غذایی که ممکن است بر حسب تحمل مادر تا ۹ وعده در روز هم برسد.
  3. استفاده از کربوهیدراتهای زود هضم و مصرف پروتئین مفید است.
  4. بیسکویت یا نان خشک قبل از برخاستن از رختخواب مصرف کرده و پس از ۱۵ دقیقه از رختخواب برخاسته و صبحانه سبک و زود هضم بخورند.
  5. از مصرف همزمان غذا و مایعات خودداری شود.
  6. از خوردن غذاهای پر ادویه، سرخ شده، نفاخ، حجیم و دیر هضم اجتناب شود.
  7. از آنجایی که غذاها و مایعات سرد بیش از نوع گرم آنها قابل تحمل می باشند از غذاهای سرد با دمای یخچال استفاده شود و نیز از غذاهایی که بوی محرک دارند اجتناب شود.
  8. در صورت مصرف مایعات و غذا های سرد با دمای یخچال مراقب آلودگیهای میکروبی باشند.
  9. در زمان آشپزی، پنجره آشپزخانه را باز بگذارند تا بوی شدید و تند غذا آزار دهنده نباشد و در صورت عدم تحمل توصیه می شود غذا بوسیله سایر افراد خانواده تهیه گردد.
  10. در صورت بروز ناراحتی معده همراه با تهوع نیز می توان یک تکه نان یا بیسکویت مصرف کرد.
  11. به آرامی غذا بخورند.
  12. به مدت طولانی گرسنه نمانند.
  13. از رایحه های آزار دهنده و بوی تند برخی غذاها و سایر بوهای آزاردهنده اجتناب کنند.
  14. در تهوع و استفراغ شدید حمایت روانی مادر توسط اطرافیان خصوصا همسر خانم باردار توصیه می شود.
  15. مواد غذایی حاوی کربوهیدرات پیچیده نظیر نان برشته، بیسکویت نمکی (کراکر)، نان خشک یا نان سوخاری مصرف شود.
  16. در صورتیکه تهوع استفراغ بارداری خفیف باشد ویتامین B6 می تواند موجب کاهش علائم می شود.

ادم و گرفتگی پا

در سه ماهه سوم بارداری به علت فشار رحم روی وریدها و انسداد بازگشت خون به قلب آدم خفیفی در ناحیه ساق پا ایجاد می شود. این نوع ادم که به نوعی فیزیولوژیک تلقی می شود نباید با ادم پاتولوژیک مربوط به پره اکلامپسی اشتباه گرفته شود.

در صورت بروز ادم توصیه می شود خانم باردار ۵-۴ بار در روز به پهلو دراز بکشد. دراز کشیدن به پهلو (خصوصا به پهلوی چپ) سبب خون رسانی بهتر به اعضای لگنی از جمله رحم، جنین و نیز سهولت در بازگشت خون از پاها می شود. این کار از پیشرفت ادم نیز جلوگیری می کند.

همچنین بهتر است زن باردار از ایستادن و یا نشستن مدت طولانی و با پاهای آویزان از ولی خودداری کند. علاوه بر این دراز کشیدن متناوب در طول روز به شکلی که پاها در سطحی بالاتر از بدن قرار گیرد من با گذاشتن بالش زیر پاها) به بازگشت خون وریدی از پاها کمک می کند.

اگرچه برای گرفتگی عضلات ساق پا کلسیم تجویز می شود، ولی مطالعات متعددی نشان داده که بارداری و شیردهی موجب کاهش میزان سرمی منیزیم می شود؛ بنابراین مصرف منیزیم لاکتات یا سیترات نتایج بهتر و موثرتری نسبت به کلسیم دارد.

علائم کمبود منیزیم شامل ترمور یا لرزش عضلات، آتاکسی، تتانی، یبوست و گرفتگی عضلات است؛ با تجویز مکمل منیزیم بهبودی می یابد. مطالعات مذکور نشان داد که تجویز منیزیم لاکتات یا سیترات سطح سرمی منیزیم را افزایش نداده، ولی گرفتگی عضلات بهبود یافت.

پیکا یا ویار

پیکا یا ویار

منظور از پیکا خوردن مواد نامناسبی است که از نظر تغذیه ای کم ارزش، بی ارزش و یا مضر هستند.

در دوران بارداری این مواد نامناسب اغلب شامل مصرف خاک یا نشاسته (رایج ترین و مصرف مواد غیر غذایی دیگر از قبیل یخ. کبریت سوخته، سنگ، زغال، خاکستر، سیگار، مهر نماز، نفتالین و… می باشد.

جایگزین کردن مواد نامناسب سبب کاهش دریافت مواد مغذی مفید و در نتیجه کمبود ریز مغذی ها می شود. همچنین مصرف زیاد موادی که حاوی انرژی هستند از قبیل نشاسته می تواند سبب چاقی شود.

برخی دیگر از مواد نامناسب (پیکا) نیز ممکن است حاوی مواد سمی یا الودگی میکروبی باشند؛ و یا ممکن است در جذب مواد معدنی از قبیل آهن اختلال ایجاد کنند.

درنهایت مشکلاتی نظیر مسمومیت، یبوست، کم خونی همولیتیک جنینی، بزرگ شدن بناگوش و انسداد معده و روده کوچک و آلودگی انگلی از عوارض پیکا می باشند. اتیولوژی (سبب شناسی) پیکا به خوبی مشخص نیست.

در گذشته معتقد بودند مصرف مواد غیرغذایی سبب برطرف شدن ویار و استفراغ می شود. برخی نیز معتقدند کمبود یک ماده ی مغذی ضروری از قبیل کلسیم یا آهن سبب پیکا می شود. هر دو این فرضیه ها درباره ی علت پیکا پایه علمی ندارد.

بروز پیکا محدود به منطقه جغرافیایی، نژاد، جنس، فرهنگ یا وضعیت اجتماعی نیست و فقط به زنان باردار منحصر نمی شود.

يبوست

تغییرات هورمونی دوران بارداری و فشار ناشی از بزرگ شدن رحم به روده به ویژه در اواخر دوران بارداری سبب کاهش حرکات دستگاه گوارش و در نتیجه ممکن است در اجابت مزاج مشکل ایجاد کند. در زنانی که با اوندانسترون برای بهبود تهوع استفراغ درمان می شوند و یا قرص اهن را برای پیشگیری یا درمان کم خونی مصرف می کنند یبوست غیرمعمول نیست.

توصیه های پیشگیری و یا رفع یبوست

  • افزایش دریافت مایعات
  • مصرف مداوم سبزی ها و میوه های تازه
  • افزایش فعالیت بدنی و قدم زدن و فعالیت ایروبیک روزانه به صورت منظم و مداوم
  • مصرف غذاهای ملین طبیعی مانند غلات کامل و حبوبات، میوه ها و سبزی های فیبردار و میوه های خشک به خصوص آلو و انجیر

هموروئید یا بواسیر

واریسی شدن سیاهرگ های موجود در مقعد را هموروئید یا بواسیر می نامند. علت آن افزایش فشار ناشی از وزن جنین می باشد. هموروئید ممکن است باعث ایجاد ناراحتی، سوزش و خارش شود و گاه پاره شدن مویرگها سبب خونریزی از مقعد و آنمی می گردد.

معمولا مشکل هموروئید با تغییر و اصلاح عادات بد غذایی، کنترل کردن یبوست از طریق اجابت مزاج در زمان های احساس دفع و پیروی از دستورات بهداشتی از قبیل استراحت به منظور کاهش فشار رحم به روده برطرف می شود.

افزایش بزاق دهان یا پتیالیزم (Ptyalism)

پیتالیزم عبارت است از ترشح بیش از حد بزاق در طی بارداری که ممکن است ناشی از تحریک غدد بزاقی به علت مصرف مواد غذایی نشاسته ای مثل نان، برنج، سیب زمینی، نشاسته و… باشد این حالت گذرا بوده و جز در موارد آزاردهنده نیاز به درمان خاصی ندارد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن