سلامت پوست و مو

شپش سر و راه های پیشگیری از ابتلا و درمان آن

شپش سر یکی از مشکلات کودکان و نوجوانان مدرسه ای به شمار میره با اینکه بهداشت نسبت به قبل خیلی پیشرفت داشته اما شپش هنوز هم در برخی از مناطق ، باعث آزار کودکان و نوجوانان مدرسه ای میشه. در این مطلب قصد داریم تا بهترین روش های پیشگیری و درمان شپش را آموزش دهیم و نکات بهداشتی مهم رو بازگو کنیم تا دیگه چنین مشکلی برای فرزندانمان نداشته باشیم.

شپش مو چیست

شپش مو چیست

شپش حشره ای کوچک بدون بال،خونخوار، دارای دو شاخک و سه جفت پای کوتاه است ، قادر به پریدن و جهیدن نیست و حرکت لغزشی دارد و یک انگل انسانی محسوب می شود.

طول عمر متوسط شپش ماده 30 روز و رنگ آن بین خاکستری تا قرمز متغیر است ، و می تواند نواحی سر، بدن و عانه را در انسان آلوده کند.انسان میزبان برخی انواع شپش می باشد و حیوانات نیز میزبان اختصاصی برخی دیگر از انواع شپش می باشند.

اگرچه با بهبود وضعیت بهداشتی و اقتصادی جوامع از میزان شیوع آلودگی به شپش کاهش یافته ولی طی چند سال اخیر متاسفانه آلودگی در کشور شایع شده است که این شیوع فقط مربوط به کشور ایران نبوده و در سایر نقاط جهان همچون ایالت متحده امریکا ، انگلیس ، فرانسه و برزیل در دهه های اخیر گزارش شده است.

اگرچه به طور معمول آلودگی در جوامع فقیر ومتراکم و ضعیف از نظر بهداشتی بیشتر است ولی در شرایط همه گیری کلیه طبقات اجتماعی در معرض آلودگی با شپش قرار می گیرند.

آلودگی به شپش در تمام گروه های سنی دیده می شود ولی در گروه سنی دانش آموزان بعلت اجتماع در مدارس و فصول سرد و استفاده از پوشش بیشتر ، شایع تر است.

همانطور که گفته شد انواع شپش انسانی ،شپش سر ، بدن و عانه می باشد که دراین مطلب به علت شیوع بیشتر به نوع شپش سر و راه های درمان و پیشگیری از ابتلای آن می پردازیم.

شپش سر

شپش سر

شپش سر بیشتر در کودکان بخصوص دختر بچه ها شایع است ولی در پسر بچه ها و زنان نیز دیده می شود. اندازه شپش سر حدود 3 میلیمتر بوده (کوچکتر از مورچه ) و رنگ آن نیز قهوه ای تا سیاه می باشد و اندازه تخم آن هم حدود یک میلیمتر می باشد که روی پوست و موی سر زندگی می کند ، شپش از خون و لایه های سطحی پوست سر تغذیه می کند.

اغلب در معاینه سر آنچه که مشاهده می شود تخم شپش است که بیضی شکل و شفاف و سفید رنگ بوده و نزدیک به ریشه مو به ساقه ی مو چسبیده و به راحتی با تکان دادن و کشیدن جدا نمی شود و راه افتراق آن با شوره سر می باشد. محل شایع این تخم ها بیشتر در بغل گوش ها و پشت سر می باشد، البته در آلودگی های شدی در کل سر دیده شده و خود شپش سر نیز به راحتی مشاهده می شود.

علایم آلودگی به شپش سر

اولین علایم بالینی آلودگی به شپش درسر زمانی شروع می شود که شپش شروع به حرکت می کند که معمولا ازحاشیه دو طرف سر شروع می شود بعد به طرف مرکز سر گسترش می یابد. در این زمان فرد احساس خارش در سر می کند که بتدریج خارش سر افزایش یافته ودر سر خراشیدگی با ناخن پیش می آید، گاهی در موارد خیلی شدید غدد لنفاوی نواحی گردن متورم می شود و خارش شدید باعث زخم روی پوست و اضافه شدن عفونت و زرد زخم می شود.

روش ابتلا به شپش سر

شپش سر از فرد مبتلا از طریق مستقیم در ازدحام جمعیت از سری به سر دیگر می تواند برود، یا از راه تماس با وسایل فرد مبتلا، ماندد بالش و پتو ، ملحفه ، لباس ، شال و روسری ، مقنعه ، چادر و کلاه و حوله حمام و وسایل آرایشی و بهداشتی مو حتی عروسک های پولیشی کودکان قابل انتقال است. بنابرین استفاده مشترک از وسایل شخصی دیگران زمانی که شیوع شپش در جامعه بالا است ، صندلی اتوبوبس های شهری و بین شهری و تاکسی ها ، سالن های اجنماعات و رختکن سان های ورزشی و استخر ها نیز در انتقال و انتشار شپش نقش مهمی ایفا می کند.

درمان شپش سر

درمان شپش سر

درمان شپش سر به دو طریق فیزیکی و دارویی انجام می شود ، باید دقت داشته باشید که درمان شپش خانوادگی و زنجیره وار است و اگر در هر قسمت زنجیره درمان ، کوتاهی شود با شکست درمان مواجه خواهید شد. قبل از شروع درمان باید کلیه اعضای خانواده از نظر آلودگی به شپش سر توسط کادر بهداشتی مراکز بهداشت معاینه و از نظر ابتلا تایید شوندو اگر چند نفر از اعضای خانواده آلوده باشند باید همزمان درمان برای همه افراد آلوده شروع شود تا درمان نتیجه بهتری داشته باشد.

درمان دارویی شپش سر شامل شامپو ها و کرم پرمترین ، گامابنزن و مالاتیون و لوسین دایمیتکون 4% می باشد که در ایران شامپو پرمترین 1 درصد بیشتر در دسترس بوده و مناسب برای اطفال و زنان باردار می باشد و در مراکز بهداشتی بصورت رایگان و همراه آموزش درمان و نحوه مصرف در اختیار مردم قرار می گیرد.

شروع درمان قطعی شپش

برای شروع درمان قطعی شپش سر و نتیجه بهتر در پسر بچه ها مو ها را از ته تراشید و در دختر بچه ها موها را کوتاه کرد که این کار باعث کاهش چشمگیر تعداد تخم های شپش در ابتدای درمان می شود.

باید البسه ، ملحفه ، حوله و وسایلی که بیمار طی دوره آلودگی از آنها استفاده کرده است را به مدت 30 دقیقه در آب جوشاند یا در لباسشویی با دمای آب 90 درجه به مدت 30 دقیقه شست و یا به مدت 10 روز در کیسه در بسته و در معرض آفتاب مستقیم قرار داد .

محیط خانه و فرش ها و مبلمان را درصورت امکان شست و شو کرد یا بشدت با جارو برقی تمیز کرد چند بار و تمام منزل و اتاق ها و درزها را جارو برقی کشید تا اگر شپشی در بین درزها و پرزها وجود داشته باشد از بین برود.

نکات ضروری قبل از شروع درمان شپش سر

اگر برای کوتاهی موی سر آلوده به شپش به آرایشگاه مراجعه می کنید حتما به آرایشگر اعلام کنید که موها آلوده هستند تا در رعایت بهداشت و جمع آوری موها نهایت دقت را داشته باشد که موجب آلودگی سایر مراجعین نشود .

بعداز کوتاهی موها و شست و شوی وسایل شخصی و تمیزکاری محیط منزل باید ابتدا تمام سر و موهای خشک را با شامپوی پرمترین 1% اغشته کرده و خوب به کف سر و تمام ساقه مو مالیده شود ، دقت کنید که شامپو با چشم و دهان تماس نداشته باشد چون سمی است.

سپس بعد از مدت 10 دقیقه شسته شود و با یک شانه دندان ریز خوب لا به لای موها را شانه بزنید تا شپش های مرده بریزد. لازم به ذکر است که شامپو در لحظه مصرف تخم شپش را به علت غلاف کپسولی که برای محافظت از خود دارد از بین نمی برد ، لذا بعد از شست و شو با شامپو باید از ترکیب برابر آب و سرکه برای جدا کردن و ازبین بردن تخم شپش از ساقه ی مو استفاده کنید.

برای این مرحله دو لیوان سرکه را با دو لیوان آب مخلوط کرده و تمام سر را با این محلول خیس کنید و بعد از چند دقیقه با یک شانه دندانه ریز موها را خوب شانه بزنید تا تخم ها بریزد و سپس با شامپوی معمولی سر را شسته و آب بکشید و دوباره ده روز بعد مرحله استقاده از شامپو و سرکه را تکرار کنید تا اگر تخمی مانده و مجدد تبدیل به شپش شده طی این ده روز ازبین برود و کاملا ریشه کن شود. در انتها بسیار ضروری است که بدانید پیشگیری همیشه بهتر از درمان است .

درمان شپش سر با لوسیون دامیتیکون 4%

لوسیون دایمیتیکون روغن گیاهی است که مصرف دارویی دارد و به عنوان ضد نفخ در فراورده های دارویی استفاده می شود ، این لوسیون با مکانیسم ایجاد پوشش کامل اطراف شپش و خفه کردن ان ، آلودگی به شپش سر را برطرف می کند. براساس مطالعات انجام شده با توجه به اینکه دایمیتیکون یک داروی شیمیایی نیست و عوارض جانبی قابل ملاحظه ای برای آن ذکر نشده است و از طرفی هیچگونه منع مصرفی برای گروه های مختلف سنی از جمله کودکان زیر دو سال و مادران باردار ذکر نگردیده است.

طریقه مصرف لوسیون دایمیتیکون4%:

ابتدا باید لوسیون از ریشه تا نوک موهای خشک مالیده شود ، باید دقت نمود که تمامی پوست سر کاملا توسط لوسیون پوشانده شود. پس از 8 ساعت بایستی موها را با شامپوی معمولی شسته و با شانه دندانه ریز موجود در قوطی ، شپش ها و تخم های مرده را از مو جدا کرد.

برای اطمینان از درمان یک هفته بعد از استفاده لوسیون به همان روش قبلی درمان را تکرار کنید. ضمنا در صورتیکه فرد دیگری در خانواده آلوده باشد باید همزمان به همین روش درمان را آغاز کند.

پیشگیری از شپش سر

پیشگیری از شپش سر

پیشگیری از شپش سر روش های زیادی دارد که باید آن ها را رعایت کنید تا از ابتلا به شپش سر جلوگیری نمایید.

  • رعایت بهداشت فردی و شست و شوی مرتب سر با شامپوب معمولی و شانه کردن با شانه دندانه ریز بخصوصو در جنس مونث
  • عدم استفاده از لوازم شخصی دیگران مثبرس و شانه ،حوله حمام، روسری و شال و کلاه و مقنعه و چادر
  • عدم استفاده از وسایل آرایش وپیرایش عمومی در آرایشگاه ها
  • دفع به موقع موها در دارایشگاه ها
  • تمیز کردن مرتب داخل اتاق ها و رختخواب و تختخواب ها
  • آموزش به دانش اموزان در فصل سرد برای عدم تماس مستقیم و به اغوش گرفتن یکدیگر بخصوص در دختران درمدرسه
  • استفاده از کیسه شخصی و کاور برای گذاشتن لباس های گرم و شال و کلاه در پاییز و زمستان روی رخت آویز کلاس ها
  • معاینه مداوم موهای دانش آموزان توسط مراقب بهداشت مدرسه در مدارس و معاینه والدین در منزل
  • درمان به موقع افراد آلوده جهت پیشگیری از ابتلای سایر افراد

نکات بهداشتی نویسنده در مورد شپش سر

نکات بهداشتی نویسنده در مورد شپش سر

من چون خودم مراقب سلامت هستم و در مرکز بهداشتی فعالیت دارم و به مدارس هم سرکشی و نظارت دارم دائم با موضوع شپش سر و نگرانی های والدین برخورد دارم.

همیشه از من می پرسند چرا شپش سر شایع شده چرا هر راهی می رویم درمان نمی شود ، می گویند چرا شپش ها مقاوم به درمان شده و هرچه شامپو استفاده می کنند فایده ای ندارد و یا تجارب شخصی خود را در مصرف سس مایونز و روغن ها و جوشانده ، اسپند و هزاران راهی که در صفحات مختلف وب مطالعه و برای مقابله با شپش سر کودکانشان انجام داده اند ، به نتیجه نرسیده اند.خیلی ها اعتراض دارند که الان با این شرایط بهداشتی و نظافت و حمام چرا باید شپش سر شایع باشد.

  • برای شیوع شپش سر باید بگویم یکی از دلایل شیوع گسترش روابط و مهاجرت از روستا ها و شهرها و درنتیجه مهاجرت به شهرها، گسترش حاشیه نشینی و زندگی در شرایط بهداشتی ضعیف است.
  • درمورد شکست درمان باید بگویم متاسفانه اکثر والدین تمام مراحل درمان را کامل و زنجیره وار انجام نداده و دوباره تکرار نمی کنند و موجب شکست درمان می شود.
  • برای ابتلای مجدد باید بدانید که پیشگیری و مراقبت از ابتلا و آموزش بهداشت فردی بهترین و کم هزینه ترین راه است.
  • درمورد مصرف سس مایونز و جوشانده اسپند و غیره باید عرض کنم هیچکدام از این راه ها بصورت علمی در درمان ثابت نشده و بیشتر تجارب افراد است که شاید گاها و در موارد اندکی نتیجه داده باشد.

نکته پایانی

نکته اصلی که باید در هنگام مواجهه با این نوع مشکل باید رعایت کنید مراجعه به مراکز بهداشتی برای دریافت آموزش های لازم برای درمان به موقع ، کامل و علمی می باشد و نکته ای که ما مراقبین بهداشت همواره تاکید داریم پیشگیری است که کم هزینه تر و کم زحمت تر از انواع درمان می باشد. پس نکات پیشگیری که در این مقاله آموزش دادیم را انجام داده و آشناهایتان را نیز آگاهی دهید تا کمتر با این مشکلات روبرو شده و از شیوع اینگونه بیماری ها جلوگیری کنیم.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن