مادر و کودک

غذای کمکی شیرخوار را از چه سنی و چگونه شروع کنم؟

این سوال که غذای کمکی شیرخوار را کی باید آغاز کرد سوال خیلی از مادران می باشد که در ادامه مقاله سایت سیب دون به این سوال پاسخ خواهیم داد.

رشد و تکامل پرشتاب شيرخوار در ماه های اول زندگی و تغییرات اعضای بدن شیرخوار (مانند توانایی در نگه داشتن بدن خود و نشستن در پایان شش ماهگی او را برای پذیرش غذاهای کمکی آماده می کند.

یادآوری می شود که ماده غذایی اصلی تامین کننده نیازهای جسمانی شیرخوار در سال اول “شيرمادر است و سایر مواد غذایی جنبه کمکی و تکمیل کننده شیر مادر را دارند.

زمان مناسب شروع غذای کمکی

غذای کمکی کودک

شروع غذای کمکی زودتر از پایان صد و هشتاد روزگی توصیه نمی شود چرا که شروع زودهنگام تغذیه کمکی می تواند باعث اختلال در روند رشد طبیعی به جهت كاهش دفعات تمايل شیرخوار برای مکیدن پستان و تغذیه از شیر مادر شود.

علاوه بر این به سیستم دستگاه گوارش بدن شیرخوار که هنوز به تکامل کافی برای هضم و جذب غذا نرسیده است آسیب جدی وارد شود و به جهت اختلال سیستم ایمنی شیرخوار احتمال هر نوع عفونت، اسهال، کم آبی و کاهش وزن کودک بیشتر می شود و بروز آلرژی هایی نظیر اگزما، آسم، کهیر و مشکلات دیگر در میان این کودکان بیشتر دیده شود.

معایب دیر شروع کردن غذای کمکی

اگر غذای کمکی دیرتر از زمان توصیه شده شروع شود آشنا شدن شیرخوار بامزه و قوام انواع غذاها به تأخیر می افتد و قبول مواد غذایی و بلعیدن غذا ممكن است با مشکلات بعدی همراه شود و تمایل شیرخوار برای پذیرش و استفاده از غذاهای جامد را به تأخیر اندازد.

در ضمن به دلیل تأمین ناکافی مواد مغذی مورد نیاز شیرخوار، اختلالات در رشد جسمی از جمله کندی یا توقف رشد وزنی در او مشاهده می گردد.

در طی شروع تغذیه تکمیلی، بعضی از شیرخواران به خصوص در هفته های اول تمایلی برای پذیرش بعضی از غذاهای کمکی نشان نمی دهند.

در این کودکان هنگامی که از طریق تغذیه با شیر مادر خوب رشد می کنند و تکامل مناسبی دارند جای نگرانی نیست ولی بهتر است غذاهای مورد نظر را به مقدار کم تهیه و آنان را با روش های تشویقی به مصرف آن علاقه مند نمود و نباید از اصرار، اجبار و تنبيه استفاده نمود و با پیامدهای این خاطرات ناخوشایند او را از لذت نخستین غذاها محروم نمود.

خصوصيات غذای کمکی مناسب

غذای کمکی باید در حجم کم، دارای کالری مطلوب بوده و حاوی انرژی، پروتئین و سایر مواد مغذی مورد نیاز باشد.

قوام آن مناسب برای سن شیرخوار باشد، کاملا پخته و نرم باشد تا کودک بتواند آن را به راحتی بلعیده و هضم نماید.

متناسب با عادات غذایی خانواده و مورد علاقه و میل کودک باشد.

با استفاده از مواد غذایی تازه و قابل دسترس برای خانواده به روش سالم و بهداشتی تهیه شود.

نمک، شکر و ادویه به آن اضافه نشود. (شکر به مقدار کم جهت تهیه فرنی توصیه می شود).

معایب غذاهای کمکی آماده

بعضی از خانواده ها تمایل دارند از غذاهای کمکی آماده موجود در بازار برای تغذیه فرزند خویش استفاده نمایند. معمولا این نوع غذاها دارای مواد نگهدارنده بوده و سالم بودن مواد اولیه آنها نیز مورد تردید می باشد.

همچنین شامل ترکیبی از چند ماده غذایی هستند که اگر کودک به یکی از آنها آلرژی یا عدم تحمل داشته باشد معمولا مشخص نمی شود.

درضمن چون نحوه جابجایی و نگهداری آنها در مسیر حمل و نقل خارج از کشور نامعلوم است و احتمال آلودگی آن بسیار قوی است، مصرف آنها به هیچ عنوان توصیه نمی شود.

علاوه بر این مضرات، به علت وجود فیتات در غذاهای آماده، جذب آهن موجود در آنها ناچیز و اگر حاوی سویا باشد مقدار زیادی فیتواستروژن به شیرخوار می رسد لذا مصرف این مواد غذایی توصیه نمی شود.

پذیرش طعمها ومزه ها

پذیرش طعمها ومزه ها

چگونگی آغاز روش تغذيه شيرخوار، در هفته های اول دارای اهمیت خاصی است و در تداوم و پذیرش طعم ها و مزه ها توسط کودک تاثیر فراوانی دارد. ممكن است شیرخوار در اولین روزهای تغذیه کمکی، مواد خیلی رقیق غذایی را با زبان خود به بیرون براند تنها به این جهت که او واکنش مناسب را در غذا خوردن هنوز یاد نگرفته است.

باید در سال اول زندگی، فاصله مناسب برای شروع تغذیه کمکی بعد از شیر خوردن در نظر گرفته شود و بهتر است مادر برای آن برنامه ای در نظر بگیرد مثلا مدتی پس از شیر خوردن گذشته باشد که شیرخوار سیر نباشد تا از پذیرش غذا خودداری نکند.

غلظت و قوام غذاهای کمکی اولیه در اولین دفعات باید غلیظ تر از شیر و همانند ماست رقیق باشد تا شيرخواری که غذای اصلی او هنوز شیرمادر محسوب می شود با علاقه آن را بپذیرد، سپس باید قوام غذا نیمه جامد باشد یعنی اگر قاشق کج شود غذا در قاشق کش بیاید.

سپس با توجه به پیشرفت مهارت های تغذیه ای شیرخوار غذاهای جامد به او داده می شود غذاهایی مانند فرنی آرد برنج اگر با شیر مادر تهیه شود مزه و طعم شيرمادر را می دهد که علاوه بر هضم آسان آن برای شیرخوار، احتمال بروز حساسیت در آن نیز بسیار پایین است و همچنین می توان با کمی شکر یا نبات آن را شیرین کرد.

مقدار افزودن شیرینی به آن نباید سبب تغيير ذائقه شیرخوار شود و از طعم شيرمادر او را رویگردان نماید و یا به سمت مزه های شیرین گرایش پیدا نماید. باید سعی شود در تهیه تمام غذاهای کمکی مقدار افزودنی های طعم دهنده کنترل شده و در حد ذائقه شیرخوار و متناسب بامزه شير در نظر گرفته شود.

افزودن ادویه و نمک در سال اول توصیه نمی شود و در مورد طعم های شیرین کننده نیز باید مقدار آن کنترل شود.

توصیه های بهداشتی در تهیه و نگهداری غذای کمکی

  • قبل از شروع غذای کمکی، مادر علاوه بر شستشوی دست های خود با آب و صابون، دست و صورت شیرخوار خود را نیز بشوید.
  • غذای کمکی در هر وعده به صورت تازه تهیه و به طور کامل پخته شود. مدت نگهداری غذای کمکی در یخچال ۴۸ – ۲۴ ساعت است. در غیراین صورت در فریزر نگهداری شود.
  • در صورت تهیه غذا به میزان بیشتر از مصرف یک وعده ی کودک، پس از خنک شدن، در ظرف های در بسته تمیز و کوچک جداگانه در يخچال نگهداری شود.
  • هنگام داغ کردن مجدد غذای نگهداری شده در یخچال، کاملا آن را هم زده تا همه اجزاء آن به طور یکسان داغ شود و پس از اطمینان از ولرم شدن مورد استفاده شیرخوار قرار گیرد.
  • غذای کمکی تا دو ساعت در دمای اتاق قابل نگهداری است و در صورتی که در آن از شیر استفاده شده باشد بیشتر از یک ساعت نمی توان در اتاق از آن نگهداری کرد.
  • مواد غذایی نگهداری شده در یخچال فقط یک بار گرم شود و در حین گرم شدن از حرارت زیاد اجاق استفاده شود.
  • غذاهایی مانند سوپ و خورش باید به نقطه جوش برسند، در مورد گوشت قرمز، طیور و غذاهای دریایی باید مطمئن گردید که عصاره آنها شفاف باشد و صورتی رنگ نباشد.
  • از پایان شش ماهگی زمانی که کودک به مقدار کافی از شیر مادر تغذیه می کند به دلیل مصرف غذای کمکی ممکن است به آب نیاز داشته باشد.
  • شیر پاستوریزه مورد استفاده در غذای کمکی از زمان جوش به مدت یک دقیقه جوشانده شود.
  • بهتر است از مصرف شیر تازه دامها در غذای کمکی خودداری شود (مگر در شرایط عدم دسترسی به شیر پاستوریزه که توصیه می شود حدود ده دقیقه جوشانده شود. ضمنا هنگام جوشاندن شیر باید در ظرف را باز نگه داشت و مرتب شیر را به هم زد تا املاح آن ته نشین نشود و در پایان به مقدار شیر تبخير شده، آب جوشیده خنک به آن اضافه شود تا به مقدار اوليه قبل از تبخیر برسد.
  • اگر برای تهیه غذای کمکی از شهرهای استریل یا با ماندگاری طولانی مدت استفاده می شود نیازی به جوشاندن ندارند ولی باید بعد از باز کردن درب آنها، در یخچال نگهداری شوند در این صورت تا ۴۸ ساعت دیگر هم برای شیرخوار قابل استفاده هستند. برای اطمینان یافتن از سلامت شیر پاستوریزه، ابتدا یک قاشق شیر روی شعله قرار گیرد تا به جوش آید. اگر شیر دلمه نشد سالم است.
  • غذای نگهداری شده فقط به مقدار مصرف یک وعده کاملا داغ و پس از خنک کردن به کودک داده شود.
  • سبزیها قبل از مصرف کاملا شسته و بلافاصله پس از خرد کردن پخته شوند.
  • غذای پخته و خام به طور جدا از هم و همیشه در ظروف سرپوش دار نگهداری شوند.
  • از مواد غذایی پاستوریزه ( مثل شیر، ماست، پنیر، کشک، بستنی) استفاده شود.
  • از بطری (سرپستانک یا شیشه شیر) در تغذيه شيرخوار استفاده نشود.

چند توصیه مهم در شروع تغذیه تکمیلی

تغذیه کودک
  • تا یک سالگی در هر بار تغذيه شيرخوار ابتدا شیر مادر و سپس غذای کمکی داده شود.
  • غذای کمکی بعد از تغذیه با شیر مادر یا در فاصله تغذیه از دو پستان مادر باشد.
  • قطره آهن نیز از پایان شش ماهگی، روزانه ۱۰ میلی گرم (یا ۱۵ قطره) آغاز شود و تا ۲۴ ماهگی ادامه یابد.
  • هنگام دادن غذاهای نیمه جامد و جامد، شیرخوار در وضعیت نشسته باشد.
  • مواد اولیه ای که در تهیه غذا از آن استفاده می شود برای سن کودک مناسب باشد.
  • از یک نوع غذای ساده شروع و کم کم مخلوطی از چند نوع غذا به کودک داده شود. او مواد غذایی چه از نظر مقدار و چه از نظر نوع، کم کم به رژیم غذایی شیرخوار اضافه شود.
  • بين اضافه کردن مواد غذایی مختلف حداقل ۳ روز فاصله گذاشته شود تا اگر شیرخوار به یک ماده غذایی ناسازگاری و حساسیت نشان داد شناسایی شود.
  • و تنوع غذایی و اضافه کردن مرحله به مرحله غذاها در برنامه غذایی کودک رعایت شود.
  • غذاها با قاشق و مایعات باليوان به شیرخوار داده شود.
  • می توان با توجه به سن و اشتهای کودک غذاها را با نصف مقادير داده شده تهیه نموده و به مرور زمان با توجه به رشد و ذائقه کودک مقدار آن را تغيير داد، همچنین می توان غذای یک روز کودک را تهیه و آن را در وعده های کوچک تقسیم کرده و در ظروف درب دار تمیز در یخچال نگهداری و طی روز به کودک داد. فراموش نشود غذای نگهداری شده در یخچال را ابتدا کاملا داغ نموده تا تمام غذا حرارت ببیند و بعد به کودک داده شود.
  • آب جوشیده سرد شده نیز برای کودک لازم است.
  • تا یک سالگی به غذای کودک نمک اضافه نشود و پس از یک سالگی مقدار کمی نمک (نمک یددار تصفیه شده) به غذای شیرخوار اضافه گرد۔
  • گوشت، ارزش غذایی را افزایش می دهد، بدین منظور هرنوع گوشت مانند گوسفند، گوساله و مرغ که در دسترس است مصرف شود.
  • در دستور تهیه بعضی از غذاها مقداری کره یا روغن به هنگام طبخ و مقداری دیگر به هنگام غذا دادن به کودک اضافه شود. (مصرف روغن مایع بهتر از روغن جامد است)
  • در مورد کودکانی که روند رشدشان خیلی بیشتر از طبیعی است، مقدار مصرف روغن یا کره در غذای کودک کمتر و برعکس اگر تأخير رشد دارد مقدار بیشتری روغن یا کره به غذای او اضافه شود.
  • قبل از یک سالگی از دادن مواد غذایی غیرمجاز به کودک خودداری شود ( به قسمت منع مصرف مواد غذایی زیر یک سال مراجعه شود.)
  • هرگز به اجبار به کودک غذا داده نشود.
  • به ساعت های خواب و استراحت کودک توجه شود.
  • به کودک مبتلا به اسهال و یا هر نوع بیماری عفونی دیگر، غذای كافی داده شود.
  • به کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند معمولا تا پایان سال دوم زندگی (۲۴ ماهگی) نیازی به استفاده از شیر پاستوریزه ندارند ( اگر شیرخوار به شیرگاو آلرژی نداشته باشد آن مقدار شیر پاستوریزه که در تهیه غذای کمکی مانند فرنی به کار می رود اشکالی ندارد. در غیر این صورت باید فرنی با شیر مادر تهیه شود). اگرچه شیرگاو را می توان پس از یک سالگی به شیرخوار داد ولی حدود ۲۳ ماهگی، برای آشنا شدن کودک به طعم شیر پاستوریزه می توان آن را بار اول به مقدار کم در حد ۳۰ سی سی با فنجان یا لیوان به کودک ارائه و به تدریج بر مقدار آن اضافه نمود. به این ترتیب وقتی کودک کم کم از شیر مادر گرفته می شود می تواند از شیر پاستوریزه استفاده کند.
  • در کودکانی که از شیر مادر محرومند و با شیر مصنوعی تغذیه می شوند مصرف شیرگاو ( پاستوریزه یا استریلیزه پرچرب 3.5% از پایان ۱۲ ماهگی تا پایان ۲۴ ماهگی و سپس شیر کم چرب بلامانع است و بهتر است جایگزین شیر مصنوعی شود. مقدار آن حداکثر ۴۸۰ تا ۷۲۰ میلی لیتر در شبانه روز است که با فنجان یا لیوان نشکن به کودک داده شود و سعی شود او را به تدریج از شیشه بگیرند.
  • برای جلوگیری از تغییر رنگ دندان ها، توصیه می شود قطره آهن در عقب دهان شیرخوار چکانده یا بعد از مصرف، مقداری آب به او داده شود.

مصرف مواد غذایی که تا یک سالگی توصیه نمی شوند

مصرف مواد غذایی که تا یک سالگی

برخی از مواد غذایی به دلایل مختلف برای نوزاد مناسب نمی باشد و میده نوزاد توانایی هضم کردن مناسب آن را ندارد به همین دلیل باید آن مواد را شناخت و از آن ها برای تهیه غذای نوزاد زیر یک سال استفاده نکرد.

مواد غذایی که به دلیل ایجاد حساسیت توصیه نمی شود :

شیر گاو ( به عنوان نوشیدنی توصیه نمی شود ولی مصرف مقدار کمی از آن در تهیه فرنی، حریره بادام، سوپ و… اشکالی ندارد). سفیده تخم مرغ، چیپس، پفک، قهوه، همبرگر، انواع نوشابه ها و آب میوه های صنعتی

میوه هایی که به دلیل ایجاد حساسیت و یا احتمال گیر کردن در گلوی کودک و ایجاد خفگی توصیه نمی شود :

توت سفید – توت فرنگی – شاه توت – تمشک – آلبالو – گیلاس – خربزه – کیوی – انگور – کرفس خام – میوه های خام و میوه های خشک شده مثل برگه هلو و زردآلو و …

تنقلات و مواد غذایی که به دلیل ایجاد حساسیت و یا احتمال خفگی برای کودک زیر یکسال مضر است :

شکلات، بادام زمینی، گردو، تخمه، پسته، بادام، فندق، ذرت بوداده، کشمش، دانه انگور، دانه های انار، نخودچی، ذرت، نقل، آب نبات، تکه های بزرگ شیرینی، خمير وسط نان، حبوبات نرم نشده، تکه بزرگ گوشت سفت یا جگر، سوسیس، کالباس، استیک، غذاهای آماده صنعتی و انواع غذاهای کنسرو شده. همچنین مصرف عسل برای کودک زیر یکسال توصیه نمی شود زیرا احتمال مسمومیت وجود دارد.

نکاتی مهم برای پیشگیری از بروز خفگی با مواد غذایی در شیرخوار

  • غذاخوردن کودک در حالت نشسته باشد و حضور و نظارت مادر یا شخص مراقب، هنگامی که او غذا می خورد یا مایعات را می نوشد مهم و الزامی است.
  • برای ساکت کردن گریه کودک، از غذا دادن استفاده نشود.
  • زمانی که کودک در حال خنده یا گریه است غذا در دهان او گذاشته نشود.
  • خرد کردن انواع گوشتها و جگر توصیه می شود.
  • جدا کردن تکه های کوچک استخوان و غضروف از گوشت ضروری می باشد.
  • دو نیم کردن میوه های گرد و هسته دار مثل انگور و پختن میوه های سفت و سخت بسیار مؤثر است.
  • خارج کردن دانه یا هسته میوه هایی مانند هلو یا هندوانه و سپس نرم و له کردن آنها به شیرخوار کمک شایانی می کند.

چگونگی مقوی و مغذی سازی غذا

مقوی کردن غذا یعنی موادی به غذا اضافه شود که انرژی آن را بیشتر کند. هنگامی که کودک دچار اختلال رشد می باشد، مقوی کردن غذای او ضروری است. زیرا این کودکان باید انرژی بیشتری دریافت کنند.

مغذی کردن غذا یعنی موادی به غذا اضافه شود که پروتئین، ویتامین و املاح آن را بیشتر کند. بنابراین مقوی و مغذی کردن غذای کودک یکی از توصیه های تغذیه ای جهت بهبود وضع تغذیه کودکانی است که روند رشد وزنی آنان مطلوب نبوده و دچار کم وزنی می باشند.

موادی که انرژی غذا را بیشتر می کنند

روغن ها دارای انرژی هستند و افزودن مقدار کمی روغن به غذای کودک به خصوص کودکی که آهسته رشد می کند توصیه می شود چون:

انرژی روغن نسبت به مواد غذایی دیگر بیشتر است (هر گرم روغن حدود ۹ کالری و هر گرم قند و شکر 4 کالری دارد).

روغن (مثل کره، روغن زیتون، روغن نباتی مایع) بدون اضافه کردن حجم غذا، انرژی غذا را بیشتر می کند.

روغن باعث نرم شدن غذا می شود و خوردن آن را برای شیرخوار راحت تر می کند.

قند و شکر انرژی زا هستند ولی مصرف آن برای شیرخوار زیر یک سال توصیه نمی شود چون ذائقه او به طعم شیرین عادت می کند و زمینه برای بروز مشکلاتی مثل چاقی در بزرگسالی فراهم می شود.

اگر به اندازه یک قاشق مرباخوری کره یا روغن به غذای کودک اضافه شود. این کار بدون آنکه حجم غذای کودک را افزایش دهد مقدار کالری آن را افزایش می دهد، ضمن آنکه بلع غذا برای کودک آسانتر می شود.

البته اگر مقدار زیادی روغن به غذا اضافه شود، ممکن است کودک زودتر احساس سیری کند و نتواند همه ی غذایش را بخورد. این بدان معنی است که کودک از روغن غذا انرژی گرفته اما سایر مواد مغذی را کم دریافت نموده است .

موادی که علاوه بر انرژی، پروتئین غذا را بیشتر می کند :

  • کمی گوشت به غذای شیرخوار اضافه شود زیرا گوشت منشأ اصلی پروتئین است.
  • انواع حبوبات مانند عدس و ماش که کاملا پخته شده را می توان بعد از ماه هشتم به غذای شیرخوار اضافه نمود.
  • به غذای شیرخوار تخم مرغ اضافه شود  مثلاتخممرغ آب پز رامی توان داخل سوپ ویا ماکارونی پساز طبخ رنده کرد ویا می توان آن را با کمی شیرمخلوطو نرم کرده وبه شیرخوار داده شود.( تا بعد ازیک سالگی به شیرخوارسفیده تخم مرغ ندهید.)

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن