بیماری هاسبک زندگی

پیشگیری و کنترل دیابت ( آشنایی با مهمترین علایم دیابت )

یکی از بیماری های مزمن که علت های مختلفی دارد دیابت است ، مهم ترین عامل دیابت را محققان سبک زندگی می دانند و تغییر سبک زندگی را یکی از عوامل پیشگیری و کنترل دیابت می دانند.

دیابت چیست

دیابت چیست

دیابت یک اختلال در متابولیسم بدن است که عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد آن نقش دارد. درحالت طبیعی ، بعداز هضم شدن غذا در معده و آزاد شدن گلوکز و ورود آن به جریان خون ، از جزایر لانگرهانس لوزالمعده یا پانکراس هورمون انسولین ترشح می شود و گلوکز را از خون وارد سلول ها می کند و قند درحالت متعادل و نرمال می ماند. اما در شرایطی وجود این بیماری ، یا انسولین به میزان کافی در بدن وجود ندارد و یا انسولین های ترشح شده توانایی انتقال گلوکز از خون به سلول ها را ندارد در نتیجه قند در جریان خون از حد نرمال خارج می شود و فرد مبتلا به دیابت می شود.

انواع دیابت

انواع دیابت

بیماری دیابت به سه نوع تقسیم می شود ، دیابت نوع یک ، نوع دو و دیابت بارداری که در خانم های باردار رخ می دهد.

دیابت نوع یک یا وابسته انسولین

دیابت نوع یک

دیابت نوع یک ، 5 تا 10 درصد کل دیابتی ها را شامل می شود که ترشح انسولین در بدن بطور کلی قطع شده و قند یا گلوکز نمی تواند از جریان خون وارد سلول ها شده و انرژی لازم برای سلول ها را تامین کند. در نتیجه میزان قند در جریان خون از حد نرمال خارج می شود.

در ابتلا به دیابت نوع یک عواملی چون ژنتیک ، اختلال ها و بیماری سیستم ایمنی بدن و بعضی ویروس ها نقش دارند و فرد از سنین زیر 20 سال مبتلا می شود و بصورت مادام العمر نیاز به تزریق انسولین دارد.

دیابت نوع دو یا غیر وابسته به انسولین

دیابت نوع دو

در دیابت نوع دو که تقریبا 90 درصد مبتلایان را شامل می شود یا انسولین در بدن کم است یا انسولین موجود توانایی انتقال قند را از خون به سلول ها ندارد درنتیجه میزان قند در خون بالا می رود. عواملی همچون ژنتیک ، چاقی ، فشارخون بالا ، چربی خون بالا ، کم تحرکی و رژیم غذایی نامناسب در ابتلا به نوع دو بسیار موثر هستند و معمولا در سن بالای 40 سال بیشتر دیده می شود.

در این نوع از دیابت فرد می تواند با تغییر در سبک زندگی و کنترل تغذیه و افزایش فعالیت بدنی و کاهش استرس و مصرف قرص قند خون خود را کاهش داده و نیازی به انسولین نداشته باشد.

دیابت بارداری

دیابت بارداری

همانطور که از نام این نوع بیماری مشخص است مختص زنان و طول دوره بارداری است و حدودا 4 درصد از کل بانوان در طول زمان بارداری موقتا به این نوع بیماری مبتلا می شوند. که معمولا بعد از دوران بارداری ازبین می رود ، ولی در موارد اندکی احتمال ماندن بیماری برای همیشه نیز وجود دارد. کنترل آن در دوران بارداری بسیار مهم است زیرا در صورت عدم کنترل عوارض متعددی برای مادر و جنین خواهد داشت.

درمان دیابت بارداری با انسولین است و استفاده از قرص ها در دوران بارداری ممنوع می باشد.

مهمترین علائم دیابت

  • تکرر ادرار و پرادراری
  • پرنوشی ( احساس خشکی دهان و تشنگی مفرط)
  • پرخوری و احساس ضعف و گرسنگی دائم
  • احساس ناگهانی خستگی
  • کاهش وزن بدون علت مشخص
  • تاری دید ، احساس سوزش و مورمور شدن در دست ها و پاها
  • تاخیر در بهبودی زخم و بریدگی ها

توجه داشته باشید که این علایم بیشتر در دیابت نوع یک دیده می شود و از مهم ترین علایم نوع دو بی علامتی آن است

چه عواملی احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش می دهند؟

  • سن ( بیشتر در بالای 40 سال)
  • نژاد
  • ارث و سابقه خانوادگی در بستگان درجه یک(پدر و مادر، خواهر و برادر)
  • اضافه وزن و چاقی و کم تحرکی و عادات غذایی ناسالم
  • فشارخون بالا (140/90 و بیشتر)
  • کلسترول خون بالا (200 و بیشتر)
  • افزایش چربی خون (150 و بیشتر)
  • سابقه نازایی و سقط مکرر بدون علت مشخص و تولد نوزاد بالای 4 کیلو در زنان
  • سابقه دیابت بارداری در حاملگی های قبلی
  • سابقه تخمدان پلی کیستیک

توجه داشته باشید که استرس و فشارهای عصبی از عوامل ایجاد این بیماری نیستند ولی در کنترل قند خون بسیار تاثیر گذارند.

تشخیص دیابت

تشخیص دیابت

پزشک شما می تواند با انجام چند آزمایش تعیین کند که شما بیمار هستید یا خیر

اندازه گیری قند خون ناشتا (FBS)

  • FBS کمتر از 100 ، نرمال
  • FBS 100-125 ، اصطلاحا Prediabetes ( درمعرض ابتلا به دیابت)
  • FBS 126 و بیشتر ، مبتلا به دیابت

اندازه گیری قند دو ساعته یا تست تحمل گلوکز (OGTT)

  • کمتر از 140 نرمال
  • 140-199 دیابت پنهان
  • 200 و بیشتر ابتلا به دیابت

اندازه گیری قند خون غیر ناشتا (BS)

اندازه گیری هموگلوبین A1c

کنترل دیابت

کنترل دیابت

دیابت کاملا قابل کنترل می باشد و با رعایت نکات تغذیه ای و سبک زندگی از بروز مشکلات ثانویه بیماری دیابت جلوگیری نمود.

کنترل دیابت نوع دو

کنترل دیابت نوع دو

با رعایت چهار نکته به راحتی می توانید دیابت نوع دو را کنترل کرده و نیاز به تزریق انسولین را در بدن از بین ببرید.

آموزش بیماران دیابتی

مهمترین اصل در کنترل دیابت آموزش بیماران دیابتی می باشد. شرکت در کلاس های آموزش دیابت به بیمار کمک می کند بیماری دیابت، عوامل خطر زا و عوامل موثر در کنترل و درمان دیابت را بشناسد و باعث افزایش انگیزه بیمار برای کنترل رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی و مصرف منظم دارو ها شود. قرار گرفتن یک بیمار دیابتی در کنار همنوعان خودش و استفاده از تجربیات آنها در کنترل بیماری بسیار موثر است.

کنترل وزن

حدودا 80 درصد از افراد مبتلا به دیابت نوع دو چاق هستند. و نیاز به کاهش وزن دارند. یک فرد مبتلا به این بیماری باید سعی کند همیشه وزن خود را در محدوده طبیعی نگه دارد.
برای تعیین وزن استاندارد یا نمایه توده بدنی (bmi) می توانید از فرمول زیر استفاده کنید.
وزن برحسب کیلوگرم/ مجذور قد بر حسب متر
مثال: برای وزن 54 کیلوگرم و قد 160 ، 54 را تقسیم بر 1.6 متر به توان دو ، می شود 21

  • نمایه توده بدنی 24.9-18.5 = وزن طبیعی
  • نمایه توده بدنی 29.9-25 = اضافه وزن
  • نمایه توده بدنی 34.9-30 = چاقی درجه 1
  • نمایه توده بدنی 39.9-35 = چاقی درجه 2
  • نمایه توده بدنی 40 و بیشتر= چاقی درجه 3

تغذیه

به طور معمول بیشترین نگرانی و سوالات افراد مبتلا به این بیماری مربوط به تغذیه است. داشتن یک تغذیه سالم نه تنها باعث کنترل و کاهش قندخون بلکه باعث بهبود وزن و نمایه توده بدنی و کاهش چربی خون و فشار خون بالا نیز می شود. تغذیه سالم در دیابت به معنای حذف وعده های غذایی و مواد غذایی خاصی نیست، بلکه فرد باید بداند براساس وزن و فعالیت روزانه چه مقدار و چه مواد غذایی دریافت کند تا هم انرژی لازم برای فعالیت روزانه را داشته باشد و هم قند خون وی در حد نرمال بماند. بهتر است برای محاسبه دقیق انرژی مورد نیاز روزانه و مقدارغذای مصرفی خود تحت نظر یک کارشناس تغذیه باشید.

توصیه های تغذیه ای برای بیمار دیابتی:

  • تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهید و درهر وعده با توجه به فعالیت خود مقدار غذای مصرفی را کاهش دهید.
  • افراد مبتلا به دیابت بخصوص کسانی که قرص مصرف می کنند یا انسولین تزریق می کنند به هیچ وجه نباید وعده های اصلی خود را حذف کنند. زیرا حذف وعده باعث افت ناگهانی قندخون می شود.
  • مصرف میوه های غیرشیرین و سبزی ها را در وعده های غذایی خود ازفزایش دهید.
  • مصرف میوه های خیلی شیرین مثل انگور، خرما ،خربزه ، توت و همچنین خشکبار شیرین مثل کشمش و قیسی را محدود کنید.
  • از حبوبات در برنامه غذایی خود بیشتر استفاده کنید
  • نان سبوس دار مثل نان جو و نان سنگک بیشتر استفاده کنید.
  • قند های ساده و شیرین هایی مثل گز و سوهان و شکلات و اب نبات جز گروه های غذایی اصلی نیستند پس بهتر است مصرف نکنید
  • از مواد نشاسته ای مانند : نان ، برنج ، ماکارونی ،سیب زمینی، گندم و جو به میزانی که باعث افزایش وزن نشود مصرف کنید.
  • مصرف چربی ها را کاهش دهید و به این منظور مصرف غذاهای سرخ کردنی وگوشت قرمز پرچرب و مرغ با پوست وتخم مرغ نیمرو و کله پاچه و روغن های جامد و حیوانی را کاهش دهید.
  • از دمنوش گیاه گزنه و گیاه شنبلیله که در کاهش قندخون اثر اثابت شده دارد استفاده کنید.
  • روزانه 8 لیوان آب میل کنید.
  • بعلت کمبود ویتامین ث در بیماران دیابتی از مرکبات وپرتقال ونارنگی و گریپ فروت و کیوی بیشتر استفاده کنید.
  • از مصرف روغن ماهی ومکمل نیاسین به علت افزایش قندخون خودداری کنید.

ورزش و فعالیت بدنی

نقش ورزش و تحرک بدنی در ترک دخانیات

ورزش و فعالیت بدنی نه تنها در کوتاه مدت باعث کاهش چشمگیر قند خون شده بلکه باعث کاهش مقاومت بدن به انسولین نیز می شود ، که در نتیجه آن عملکرد انسولین در بدن و قندخون در دراز مدت نیز بسیار بهتر کنترل می شود. ورزش باعث کاهش وزن و تندرستی و سلامت روحی و کارایی بیشتر بیماران دیابتی می شود. همچنین باعث تقویت قلب و گردش خون شده و عوارض قلبی و عصبی و بینایی دیابت را کمتر می کند.

توصیه های ورزشی برای بیماران دیابتی

  • در این بیماران ورزش حتما باید با اجازه و تجویز پزشک انجام شود.
  • ورزش های هوازی ، قدرتی و تعادلی انجام دهید. پیاده روی 3 تا 5 روز درهفته و حادقل 30 دقیقه در روز با شدت متوسط( شدت متوسط یعنی ضربان قلب بالا رفته و راحت نتوانید سخن بگویید و درمیان سخن نیاز به نفس گرفتن داشته باشید)
  • ورزش را به یک باره با زمان طولانی و شدت بالا شروع نکنید. در ماه اول 3 روز در هفته و هر روز 10 دقیقه با شدت متوسط ، ماه دوم 5 روز در هفته و روزی 20 دقیقه و ماه سوم به بعد 5 روز درهفته و حداقل 30 دقیقه در روز با شدت متوسط
  • حتما قبل از ورزش قند خون را با گلوکومتر چک کنید و درصورتی که زیر 100 و بالای 250 بود به هیچ وجه شروع به ورزش نکنید.
  • به هیچ وجه درحین ورزش نفس خود را حبس نکنید و دم و بازدم داشته باشید.
  • داروی قند خون خود را قبل از ورزش مصرف کنید.
  • قبل و در حین ورزش حتما آب بنوشید.
  • از کفش مناسب برای جلوگیری از خم پاها و تخریب بافت ها استفاده کنید.

دارو دیابت

در بیماران نوع یک به علت عدم ترشح انسولین در بدن از همان ابتدای تشخیص برای درمان دارویی انسولین تجویز می شود . اما در بیماران نوع دو بطور معمول با توجه به میزان قندخون فرد در نتایج آزمایشگاهی عموما با قرص ها خوراکی درمان شروع می شود و با توجه به روند درمان و میزان کنترل قندخون احتمال تجویز انسولین نیز می باشد.

اگرچه درمان های دارویی از اهمیت بالایی برخوردارند ولی نباید فراموش کرد که درمان های غیر دارویی همچون رژیم غذایی و فعالیت ورزشی در کنار درمان دارویی و همزمان با مصرف دارو تاثیر بیشتری بر کاهش قند خون دارد.

توصیه های دارویی

  • بدون تجویز پزشک از مصرف خودسرانه دارو های کاهنده قند خون جدا خودداری کنید.
  • داروهای کاهنده قند خون را به موقع و به همان مقدا ری که پزشک تجویز کرده مصرف کنید.
  • از کاهش یا افزایش دوز دارو و قطع دارو بصورت خودسرانه خودداری کنید.
  • در صورت مصرف داروهای دیگر برای بمیاری های دیگر برای مصرف همزمان دارو ها با پزشک خود مشورت نمایید.
  • در صورت بروز هرگونه عوارض و علایم بعد از مصرف دارو ها فورا با پزشک خود مشورت کنید.
  • توصیه های درمانی افراد غیر متخصص و محلی را قبل از انجام آن با پزشک خود مشورت کنید.
  • بصورت روزانه و چند بار در روز و در ساعات مختلف قند خون خود را با دستگاه تست قند خون در منزل چک کرده و یادداشت کنید و در مراجعه نزد پزشک خود همراه ببرید.

خود مراقبتی و پایش بیماری دیابت

  • یک بیمار باید ماهی یکبار قند خون ناشتا آزمایش دهد و هر سه ماه یکبار آزمایش هموگلوبین ای وان سی داشته باشد.
  • داروهای خود را به موقع و به اندازه مصرف کند.
  • تغذیه سالم داشته و ورزش در برنامه روزانه خود داشته باشد.
  • بصورت روزانه قند خون خود را با دستگاه اندازه بگیرد.
  • در منزل دمپایی بپوشید و از زخم شدن پاها جلوگیری کند.
  • کفش های مناسب بپوشد و در هنگام برگشت به منزل حتما پا های خود را با آب و صابون شسته و خوب خشک کرده و بین انگشتان پا را بررسی کند.
  • به محض دیدن زخم در پاها و بین انگشتان برای درمان هرچه زودتر به پزشک خود مراجعه کند.
  • فشارهای عصبی و استرس خود را از طریق تفکر مثبت و مهارت حل مساله کاهش دهد.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن